📜 Historia – Gułtowy
Pierwotnie ziemie gułtowskie należały do parafii gieckiej, z której od XII do XIV wieku zaczęły wyłaniać się parafie: Nekla, Bagrowo, Opatówko, Targowa Górka i Gułtowy. Co do powstania tej ostatniej należy się skłaniać do daty z okresu drugiego półwiecza XIV wieku. Wskazywać na to może fakt nadania dziesięciny z wsi Gułtowy parafii w Wierzenicy przez biskupa poznańskiego Wojciecha Pałuki, który sprawował swój urząd w latach 1348-55..
⛪ Początki parafii
Pierwszym znanym z pism plebanem gułtowskim był wzmiankowany w 1408 r. Klemens. Do parafii należały wtedy: Gułtowy, Sokolniki i Ostrów (w lokalnej legendzie wspomina się o wyspie – Ostrowie, która miała się zapaść w jeziorze na terenach między Gułtowami a Stroszkami. W późniejszych dokumentach teren ten nazywano Ostrowem Pustkami). W tym czasie istniał drewniany kościół pod wezwaniem Świętych Wita i Doroty. W roku 1638 jego stan jako dobry opisuje po swojej wizycie archidiakon poznański Świętosław Strzałkowski. Z jego wizytacji można także wnioskować o istnieniu w parafii szkoły: „Rektora szkoły nie ma tu. Pleban ma drugi domek mały, nie daleko od plebani, dla rektora szkoły przeznaczony, ale zrujnowany.” Niecałe sto lat później w sprawozdaniu po wizycie kanonika Jana Libowicza, w 1725 roku dowiadujemy się o złym stanie budynku kościelnego: „… jest drewniany i stary, wymaga naprawy zewnątrz i wewnątrz, szkudłami pokryty dobrze.”.
🏛 Budowa nowego kościoła
Budowę nowego kościoła rozpoczął w 1738 roku ówczesny dziedzic Gułtów Marcin Skaławski, a dokończył jego zięć Kazimierz Słucki. Budynek postawiono metodą szachulcową (drewniany szkielet murów wypełniony mieszanką gliny z trocinami). Po przejęciu majątku gułtowskiego przez Bnińskich w 1784 roku dobudowano murowaną kaplicę grobową – umieszczoną w części pod zakrystią. A w roku 1834 wybudowano nową wieże. Pod koniec XIX wieku wykonano także pierwszy remont świątyni.
⚔️ Okres II wojny światowej
Kościół został zamknięty, a proboszcz ks. Tadeusz Cegiel aresztowany i zamęczony w Forcie VII w Poznaniu (1941 r.). Podobnie, jak w przypadku innych świątyń na ziemiach okupowanych, dzwony gułtowskiego kościoła zostały zdjęte z wieży w celu ich przetopienia. Mieszkańcom wsi udało się uratować mniejszych z nich (zwany Sygnaturką) i zakopać w polu na skraju lasu. Podobną historię ma figura Chrystusa, która znajduje się w centrum wsi. Została ona ufundowana przez hrabiego Adolfa i Marię Bnińskich, z okazji ich 25 rocznicy ślubu. W takcie okupacji zmuszono mieszkańców wsi do jej zburzenia. Dzięki bohaterstwie Marianna Dropika i Ireny Swędery figura i fragment marmurowego cokołu zostały wywiezione i zakopane w polu. Po wojnie figurę umieszczono na odbudowanym cokole, a zachowany fragment oryginalnego cokołu umieszczono na grobie rodziny Bnińskich przy gułtowskim kościele.
👤 Proboszczowie i administratorzy parafii
- 1408 – Ks. Klemens (proboszcz)
- 1451 – Ks. Tomisław R. (proboszcz)
- 1504–1507 – Ks. Jakub z Obornik Wedelicjusz (proboszcz)
- 1619–1638 – Ks. Maciej z Międzychodu (proboszcz)
- 1672–1677 – Ks. Jakub Walentynowicz (komendarz)
- 1727–1731 – Ks. Marcin Zesławski (komendarz)
- 1732–1734 – Ks. Mateusz Kaźmirski (proboszcz)
- 1735–1736 – Ks. Szymon Modulski (komendarz)
- 1737–1794 – Ks. Antoni Patrzykowski (proboszcz)
- 1794–1821 – Ks. Jakub Portasiewicz (proboszcz)
- 1823–1826 – Ks. Ludwik Warszewski (proboszcz)
- 1827–1833 – Ks. Jakub Gagacki (proboszcz)
- 1835–1858 – Ks. Ambroży Wilkoński OP (proboszcz)
- 1858–1911 – Ks. Aleksander Dydyński h. Gozdawa (proboszcz)
- 1911–1916 – Ks. Czesław Sobiech (administrator)
- 1916–1941 – Ks. Tadeusz Cegiel (proboszcz)
- 1945–1946 – Ks. Antoni Kaczmarek (administrator)
- 1946–1955 – Ks. Franciszek Adamczewski (proboszcz)
- 1955–1958 – Ks. Tadeusz Pilarczyk (administrator)
- 1958–1964 – Ks. Marian Korcz (proboszcz)
- 1964–1975 – Ks. Zygmunt Koper (proboszcz)
- 1975–1986 – Ks. Roman Biały (proboszcz)
- 1986–1989 – Ks. Andrzej Szczepaniak (proboszcz)
- 1989–1999 – Ks. Marian Dominiczak (proboszcz)
- 1999–2018 – Ks. Edmund Jaworski (proboszcz)
- 2018–2022 – Ks. Marcin Jałoszyński (proboszcz)
- 2022–obecnie – Ks. Jerzy Szymczak (proboszcz)
Opracował: Dominik Paczkowski
📖 Źródła
– Józef Łukaszewicz, Krótki opis historyczny kościołów parochialnych…, Tom I, 1858
– Monika Straszewska, Historia parafii pw. św. Kazimierza w Gułtowach
– Pełny tekst (PDF)
